my mumbai : माझी मुंबई: जिंदादील सीकेपी समाज... - my mumbai ckp community alive

my mumbai : माझी मुंबई: जिंदादील सीकेपी समाज… – my mumbai ckp community alive

मुंबई :
एखादा प्रसिद्ध ब्रँड असावा, तसा ‘चांद्रसेनीय कायस्थ प्रभू’ या समाजाचा ‘सीकेपी’ हा शॉर्टफॉर्म प्रसिद्ध आहे. कारण सीकेपी म्हणजे सौंदर्य, बुद्धी आणि पराक्रम, यांचा अजोड मिलाफ! अत्यंत जिंदादिल म्हणून ओळखला जाणारा हा समाज मूळचा उत्तरेकडील लढवय्या समाज.

[email protected]
@MukundKuleMT

पुराणातील सहस्रार्जुनाच्या वंशातील चंद्रसेनापासून सीकेपी समाजाची व्युत्पत्ती झाल्याचं मानलं जातं. आज भारतात सर्वत्र पसरलेला हा समाज बाराव्या-तेराव्या शतकात कारणपरत्वे उत्तरकेडून दक्षिणेकडे स्थलांतरित झाला. या भटकंतीत महाराष्ट्रात हा समाज प्रामुख्यानं आजच्या रायगड जिल्ह्याच्या परिसरात स्थिरावला. अर्थात, तिथूनही आता जगभर सर्वदूर पसरलाय. तर मुंबईत हा समाज प्रामुख्यानं गिरगाव, दादर, माहीम, ठाणे आणि डोंबिवली परिसरात वस्ती करून आहे.

मात्र जगाच्या पाठीवर सीकेपी कुठेही गेला तरी तो, आपली कुलदेवता असलेल्या कार्ल्याच्या एकविरेच्या दर्शनाला कधी ना कधी येतोच. कारण ही एकविरा म्हणजेच सीकेपींचं तेज आणि पराक्रमही! एकूण पुराण-इतिहास ते आधुनिक काळापर्यंत या समाजाची, लेखणी आणि तलवार एकसाथ चालवणारा समाज हीच ओळख राहिलीय. इतिहासकाळातील यांच्या पराक्रमाची आणि बुद्धिमत्तेची साक्ष देण्यासाठी शिवाजी महाराजांचे चिटणीस बाळाजी आवजी, मुरारबाजी, बाजीप्रभू देशपांडे, खंडो बल्लाळ ही नावं पुरेशी आहेत. तर नंतरच्या काळात राम गणेश गडकरी, प्रबोधनकार ठाकरे, सी. डी. देशमुख, १९१२ साली मुंबई हायकोर्टाचे मुख्य न्यायाधीश असलेले महादेव चौबळ, मृणाल गोरे (मूळच्या मोहिले), अहिल्या रांगणेकर, बाळासाहेब ठाकरे, मेजर जनरल अरुणकुमार वैद्य, लेफ्टनंट दिलीप गुप्ते, हवाईदल प्रमुख अनिल टिपणीस, भारताचे एडिसन म्हणून ओळखले जाणारे शास्त्रज्ञ शंकर आबाजी भिसे, दत्ता ताम्हाणे, श्रीनिवास खळे, स्नेहप्रभा प्रधान, शोभना समर्थ, नूतन, नलिनी जयवंत, विजया मेहता अशा किती तरी व्यक्तींनी वेगवेगळ्या क्षेत्रांत सीकेपी समाजाचं नाव रोशन केलेलं आहे.

मुंबई, महाराष्ट्र आणि देशाच्या घडणीत या समाजानं वेळोवेळी महत्तम असं योगदान दिलेलं आहे. अगदी स्वातंत्र्यलढ्यापासून संयुक्त महाराष्ट्राची चळवळ ते गोवा मुक्ती आंदोलनापर्यंत सीकेपी समाजातील अनेकानेक व्यक्तींनी आपले प्राण पणाला लावले आहेत. त्यामुळेच मुंबईपासून महाराष्ट्राचा-भारताचा इतिहास लिहायचा म्हटला तर, सीकेपी समाजाला वगळून पुढे जाताच यायचं नाही.

वेगवेगळ्या काळात, वेगवेगळ्या क्षेत्रांत देदीप्यमान कामगिरी करत असतानाच, संस्कृती-परंपरा जपण्यातही सीकेपी समाज आघाडीवर राहिला आहे. विशेषतः सीकेपींची खाद्यसंस्कृती ठसठशीतपणे उठून दिसणारी आहे. पूर्वी सीकेपी पुरुषमंडळी लेखणी आणि तलवार चालवत असताना, महिलावर्गानं मात्र आपलं कसब स्वयंपाकघरात पणाला लावलं. तेच कसब आजतागायत चालत आलेलं आहे. आजही सीकेपींची खाद्यसंस्कृती इतर सर्व समाजात आपलं वेगळेपण राखून आहे, ते यामुळेच. प्रत्येक खाद्यपदार्थात सीकेपींनी आपलं वेगळेपण राखलेलं आहे. कधी कोणता पदार्थ करायचा, तेही या समाजात अगदी ठरलेलं असतं. उदाहरणार्थ नागपंचमीला चवाच्याच करंज्या केल्या जातात. श्रावणात शीतला सप्तमीला नारळाचं दूध आणि तांदळाच्या रव्यापासून बनवलेली सांजणं केली जातात. तर, दिवाळीत फराळ म्हणून खाज्याचे म्हणजे रवा, साखर आणि खोबऱ्याचं मिश्रण असलेले कानवले करावेच लागतात. फराळातले हे कानवले गोड मिश्रणाचे असले, तरी खास भाऊबीजेसाठी मात्र खिम्याचेच कानवले केले जातात.

मात्र सीकेपी ओळखायची आणखी एक खूण म्हणजे – ज्याच्या घरी वाल आणि सोड्यांचा(सुकवलेली कोलंबी) भरपूर साठा तो सीकेपी, असं खुशाल समजावं. कारण सीकेपींइतका वाल आणि सोड्यांचा सढळ हस्ते वापर कुणीच आपल्या जेवणात करत नाही. वाल आणि सोडे वापरायची एकही संधी सीकेपी सोडत नाहीत. मग पडवळाची भाजी असो, पातीचा कांदा असो, दोडकी असो किंवा अगदी हरभऱ्याचा पाला असो; वाल आणि सोड्यांचा सर्वत्र मुक्त वापर असतो. अगदी फोडणीच्या पोह्यांतही सीकेपी सोडे घालतात.

अर्थात हे फक्त स्वतःसाठी नाही, तर खाणं आणि खिलवणं, सीकेपींच्या स्वभावातच आहे. पाहुण्यांचं स्वागत करायला ते कायम उत्सुकच असतात. सीकेंपी इतका जिंदादील समाज दुसरा नाही असं म्हणतात, ते उगीच नाही!

कानवले…भजी…मिरवणी


वाल आणि सोड्यांच्या या भरपूर वापराचं कारण म्हणजे या समाजाचं मूळ वास्तव्याचं ठिकाण. महाराष्ट्रात प्रामुख्यानं रायगड जिल्ह्यातलं पेण, पनवेल, माणगाव, अलिबाग परिसरात या समाजाचं वास्तव्य असल्यामुळेच त्यांच्या खाण्यात, स्थानिक दल जमिनीत पिकणारा वाल आणि समुद्रातील कोलंबी सुकवून बनवलेले सोडे जास्त असतात. अर्थात वाल आणि सोडे एवढीच सीकेपींची ओळख नाही. खाजाचे कानवले, निनावं, गुळपापडीची वडी, सांजणं, केळफुलाची भाजी, शेवग्याच्या शेंगाचं शेंगवणी ही सीकेपींची शाकाहारी खासियत आहे. तर मांसाहारात खिम्याचे कानवले, भरलेलं पापलेट, जवळ्याची भजी, काड्याचं म्हणजे सुक्या बोंबलाचं मिरवणी, आधी उकडून मग तळलेली गाभोळी हे पदार्थ म्हणजे सीकेपींची ओळख आहे.





Source link

Leave your comment
Comment
Name
Email